هفته نامه رودبار زمین

یحیی کمالی دانشجوی دکتری سیاستگذاری عمومی دانشگاه تهران این نشانی پست الکترونیک دربرابر spambot ها و هرزنامه ها محافظت می شود. برای مشاهده آن شما نیازمند فعال بودن جاواسکریپت هستید
مقدمه
مجلس شورای اسلامی نهادی است که ریشه در آرای عمومی دارد و طبق  ضوابط اساسی  بخش قابل توجهی از حاکمیت در نظام سیاسی کشور را بر عهده دارد. نمایندگان مجلس دارای حقوق و تکالیفی اند که قانون حدود اختیارات آنان را مشخص می¬کند، این اختیارات مبنای عملکرد نمایندگان در مجلس است و نمایندگان خارج از این اختیارات، نمی توانند فعالیت کنند. درک این مساله توسط مردم هر حوزه انتخابیه زمینه شفافیت امور و ارتقای عملکرد نمایندگان را موجب می شود. در کشور ما و به طور خاص در شهرستانها و شهرهای کوچک عدم اطلاع دقیق از اختیارات نمایندگان موجب شکل گیری انتظارات فزاینده از آنها می شود که بنا به اظهارات نمایندگان مجلس در بسیاری موارد مانع از ایفای وظایف اصلی آنها می شود.
به نظر می رسد بین جایگاه قانونی و انتظارات مردمی از نمایندگان شکاف قابل توجهی وجود دارد و این مساله نمایندگان را بر سر دو راهی ایفای وظایف نمایندگی و برآورده کردن انتظارات مردمی قرار می دهد. لذا ارائه تصویر واقعی ازجایگاه قانونی نمایندگان مجلس نقش مهمی در تنویر افکار عمومی و ارتقای عملکرد نمایندگان خواهد داشت و از طرف دیگر زمینه فعالیت های سالم انتخاباتی و پرهیز از وعدهای غیرواقعی را فراهم می نماید از این رو در این مقاله سعی بر آن است جایگاه نمایندگان مجلس را از منظر قانونی و از نگاه مردم حوزه های انتخابیه مورد بررسی قرار گیرد.
جایگاه قانونی نمایندگان مجلس
وظایف و اختیارات نمایندگان مجلس در قانونی اساسی منعکس شده و به روشنی بیانگر جایگاه قانونی نمایندگان است از جمله وظایف نمایندگان به می توان موارد زیر اشاره کرد:
1-    وضع و اصلاح قوانین: نمایندگان مجلس صلاحیت عام برای وضع این قواعد به شکل قانونی را دارد. از این رو نمایندگان مجلس حسب نیاز و ضرورتهای جامعه در مقام صلاحیت و تشخیص برای رفع نیازهای جامعه از طریق وضع قانون هستند.
2-    تحقیق و تفحص در تمام امور کشور: طبق اصل 76 قانون اساسی، مجلس حق تحقیق و تفحص در تمام امور کشور را دارد زیرا مجلس مظهر اراده  عموم مردم و مبین خواسته های آنان است و نظارت آن به منزله نظارت مردم بر امور می باشد.
3-    نظارت بر معاهدات و قرار دادهای بین المللی: طبق اصل 77 قانون اساسی عهد نامه ها، مقاوله نامه ها، قراردادها و موافقت¬نامه های بین المللی باید به تصویب مجلس برسد. مجلس بر قراردادهای مالی دولت با طرف خارجی که براساس قواعد و مقررات معاملات دولتی منعقد می شود نظارت مستقیم دارد( اصل 39 قانون اساسی).
4-    تدوین بودجه: از امور مهم دیگری که مجلس برآن نظارت دارد. بودجه سالانه کشور از طرف دولت تهیه و برای رسیدگی و تصویب به مجلس تسلیم می گردد. پس از تصویب بودجه، مجلس بر نحوه اجرای آن نیز نظارت دارد و این نظارت از طریق دیوان محاسبات کشور اعمال می شود دیوان محاسبات کشور مستقیماً زیر نظر مجلس است.
5-    رسیدگی به شکایت¬های مردمی: گرچه مجلس در امور قضایی به مفهوم خاص کلمه دخالتی ندارد، اما برابر قانون اساسی هرکس از طرز کار مجلس یا قوای مجریه و قضائیه شکایتی داشته باشد، می تواند آن را به صورت کتبی به مجلس شورای اسلامی عرضه کند. مجلس نیز موظف است به این شکایت رسیدگی کند.
نمایندگان مجلس برای ایفای این وظایف دارای حقوق و اختیاراتی هستند از جمله رای اعتماد به وزیران، حق سئوال از رئیس جمهور و وزرا، استیضاح رئیس جمهور و وزرا. این سازوکارهای قانونی به نمایندگان امکان ایفای وظایف فوق را می دهد. از طرف دیگر کلیه قوانین و مقررات مصوب مجلس دارای ضمانت اجرائی هستند و قوه مجریه مکلف به اجرای این قوانین است و استنکاف و تعلل یا اجرای نامناسب قوانین موجب استفاده از اهرمهای نظارتی از جمله سئوال و استیضاح می شود.
انتظارات مردم از نمایندگان مجلس
شواهد و قرائن نشان می دهد که بسیاری از مردم به ویژه در شهرهای کوچک و روستاها  اطلاع دقیقی از وظایف و اختیارات نمایندگان مجلس ندارند. این امر زمینه افزایش انتظارات فراتر از اختیارات نمایندگی را فراهم می¬کند. کاندیداهای نمایندگی مجلس نیز با مشاهده این انتظارات، در رقابتهای انتخاباتی وعده هایی به مردم می دهند که در چارچوب حقوق و تکالیف قانونی خود قادر به تحقق آن نیستند.
مشکلات مردم در بیشتر مواردی مسائلی مانند بیکاری فرزندان، دریافت وام، مشکلات اداری، محدودیت¬های مالی است و از این رو از نمایندگان انتظار دارند این مسائل را پیگیری و حل و فصال نمایند. هرچند نمایندگان در چارچوب وظایف قانونی خود باید برای هریک از این مشکلات چاره اندیشی کنند، این معضلات را در نطق¬ها و سخنرانی¬های خود منعکس نمایند و و از مسئولان اجرائی توضیح بخواهند. اما حل این مشکلات به صورت موردی از عهده نمایندگان خارج است.
از طرف دیگر بسیاری از فعالان انتخاباتی در قالب تشکل ها و گروه بندی های مختلف به دنبال ارتقای پست و مقام هستند و از کاندیداها انتظار دارند در صورت انتخاب شدن، برای آنها مقامی دست و پا کنند. لذا کسی که به عنوان نماینده انتخاب می شود با مطالبات فزاینده ای از سوی فعالان اننتخاباتی ستاد خود و از طرفی مطالبات موردی مردم حوزه انتخابه روبرو است که او را از ایفای وظایف نمایندگی باز می دارد. بعضی از نمایندگان درخواست های غیر مرتبط مردم در قالب نامه های مردمی را متذکر می شوند و معتقدند ظرفیت پاسخگوئی به آنها را ندارند.
نتیجه
ارائه تصویر روشن از وظایف نمایندگان به سالم سازی فضای انتخاباتی، ارتقای عملکرد نمایندگان، تقویت فضای نظارت و مطالبه گری مجلس از مسئولان اجرائی و درخواست های به حق و به جای مردم از نمایندگان منجر می شود. رسانه ها در این زمینه نقش مهمی دارند و باید شفاف سازی در این زمینه در صدر برنامه های رسانه ها باشد. کاندیداهای نمایندگی  مجلس باید با صداقت تمام وظایف و اختیارات خود را بازگو نمایند و وعدهای غیر واقعی به مردم ندهند، مردم نیز باید با شناخت دقیق جایگاه قانونی نمایندگان مجلس، فضای انتخابات را رصد نمایند و با مقایسه کاندیداها، توانمند ترین فرد را برای نمایندگی انتخاب کنند این امر در بلند مدت منجر به شکل گیری مجلس مقتدر و در نهایت به طور ساختاری باعث رفع مشکلات مردم می شود.